SIDEREA | norm voor zonnestroom

De (theoretische) stroomproductie uit zonnepanelen was in januari 2026 circa 10% hoger dan gemiddeld (jan 2006-2025) met op regionaal nivo grote verschillen (van +30% tot -10%). In de praktijk zullen de opbrengsten echter fors lager zijn uitgevallen vanwege de sneeuwval. Zie verder de tabellen op de Interactieve LOB pagina.

Klimaatverandering is een traag en geleidelijk proces, maar gaat soms gepaard met plotselinge, onomkeerbare gebeurtenissen. Eind 2002 vond zo'n gebeurtenis plaats in Nederland, maar bleef onopgemerkt. Recente analyse door Siderea van KNMI meetdata laat zien dat de verdeling van daglicht in Nederland toen abrupt en drastisch is veranderd.

Want tot 2002 was het in Nederland ’s middags beduidend zonniger dan ’s ochtends. Die trend is tijdens de winter van 2002/03 abrupt gestopt doordat er zonuren zijn gaan verschuiven naar de ochtend. Zie onderstaande grafiek.

Waarom is dat gebeurd ?

Nederland heeft een zeeklimaat dat richting het oosten geleidelijk overgaat in een (Duits) landklimaat. Door klimaatverandering (opwarming) is dit landklimaat bezig met een geleidelijke expansie die het zeeklimaat in Nederland verdringt. In 2002 werd een kantelpunt (tipping point) bereikt waardoor de expansie tijdelijk is gaan versnellen.

In enkele maanden tijd is het Duitse landklimaat toen zo’n 200+ kilometer opgeschoven richting het westen met als gevolg dat in Nederland het aantal zonuren in de ochtend is gaan toenemen. In de onderstaande afbeelding is die verschuiving van zonuren zichtbaar gemaakt (beweeg je muis over de afbeelding).

De uitbreiding van het Duitse landklimaat in westelijke richting lijkt ook een goede verklaring voor de extreme toename van het aantal zonuren (+10%) in de jaren na 2002. Een landklimaat is immers zonniger dan een zeeklimaat.

Voor Siderea is dit alles aanleiding om langjarig gemiddelde opbrengsten voor zonnestroom voortaan te baseren op de periode 2006-2025.

Samenvattend.
Door het bereiken van een kantelpunt in het klimaatsysteem heeft het Duitse landklimaat zich definitief gevestigd in Nederland.

Het wachten is op het volgende kantelpunt...

Wat is er nieuw:
- ondersteuning voor berekeningen met uurwaardes van straling en temperatuur.

Geschiedenis.
Berekeningen met de Siderea PV Simulator werden tot nog toe gemaakt op basis van dagwaardes van de globale straling. Dat is een bewuste keuze geweest omdat aan het gebruik van uurwaardes nogal wat “haken en ogen” kleven.
Vrij recentelijk heeft Siderea een oplossing gevonden voor deze problemen. Daarmee is een nieuw simulatormodel ontwikkeld dat geschikt is voor berekeningen met uurwaardes van de globale straling en luchttemperatuur.

Uurwaardes versus dagwaardes van de straling.
Een nadeel van dagwaardes is dat het geen informatie bevat over wat er tijdens die dag is gebeurd. Bij dagwaardes nemen we daarom aan dat “het weer” de hele dag nagenoeg gelijk is gebleven. Dat werkt prima maar op dagen dat het weer in de loop van de dag veranderd (zonniger, bewolkter) worden de berekeningen minder nauwkeurig.
Uurwaardes van de straling (en temperatuur) bevatten, per definitie, wèl informatie over de veranderlijkheid van het weer in een etmaal.

Gevolgen upgrade simulatormodel.

Nauwkeurigheid.
Opbrengstberekeningen met het nieuwe rekenmodel zijn aantoonbaar nauwkeuriger. Met name voor zonnepanelen met een oostelijke of westelijke oriëntatie. De nauwkeurigheid neemt het meest toe op dagbasis. Op maand- en jaarbasis zijn de verschillen een stuk kleiner maar nog steeds significant.

PV Rekenformulier.
1. Berekeningen met het pv-rekenformulier worden voortaan uitgevoerd op basis van uurwaardes.
2. De stations Valkenburg en Arcen zijn vervangen door Voorschoten en Horst. Historische meetwaardes van deze gesloten stations zijn toegevoegd aan de nieuwe stations.
3. Een langjarige opbrengstprognose beslaat vanaf nu de periode 2006-2025.

Interactieve LOB pagina.
1. De LOB pagina zal begin 2026 overschakelen op berekeningen met uurwaardes. Over het algemeen zal dit resulteren in vergelijkbare (iets lagere) opbrengsten.
2. Ook is besloten de langjarig gemiddelde opbrengsten voortaan te baseren op de periode 2006-2025. Dat heeft alles te maken met een abrupte verandering in de verdeling van zonnestraling.

Het jaar 2025 wordt een (bijna) recordjaar. Maar meetstation De Bilt overtreft toch wel alle verwachtingen met maar liefst 18% méér instraling (zon) dan gemiddeld. Er is in De Bilt zelfs méér straling gemeten dan omringende stations wat hoogst ongebruikelijk is.

Dat alles gaf aanleiding om de metingen van de pyranometer in De Bilt te onderwerpen aan een grondige analyse en daaruit blijkt dat het meetinstrument zeer waarschijnlijk te hoge waardes registreert.

Het probleem met de pyranometer is in onderstaande grafiek “zichtbaar” gemaakt. De blauwe lijn vertegenwoordigd de theoretische straling op wolkenloze dagen. De “spikes” in de blauwe lijn zijn dagen waarop dit stralingsnivo in De Bilt wordt overschreden. Normaal gesproken gebeurt dat enkele keren per jaar (bij zeer “schone” lucht) maar voor station De Bilt zijn het er wel verdacht veel in 2025.

Ter vergelijking zijn er voor meerdere jaren en stations extra grafieken gemaakt die onmiskenbaar aantonen dat:
1. Het aantal en de grootte van de overschrijdingen (“spikes”) verre van normaal is.
2. Naburige stations veel minder en kleinere overschrijdingen vertonen op dezelfde dagen.

Kijken we naar de “spikes” in het najaar dan lijkt het alsof het probleem met de pyranometer is verholpen. Zeker weten doen we dit pas komend voorjaar.

De vraag is nu of de meetreeks van station De Bilt “vervuild” is met foutieve data !! OF en HOE het KNMI dat gaat oplossen hopen wij nog eens te vernemen.

(dit artikel is op 9 februari 2026 bijgewerkt)

Sinds jaar en dag publiceert Siderea de “Landelijke Opbrengst Berekening PV” (kortweg LOB). De resultaten van deze berekeningen zijn te bekijken via de Interactieve LOB pagina. Voor zonnepanelen op ZW en ZO was tot nog toe het uitgangspunt dat deze, qua opbrengst, vergelijkbaar zijn en dat één berekening (voor panelen op ZO) dus volstaat. Die methodiek wordt, met terugwerkende kracht, gewijzigd. Vanaf nu worden aparte berekeningen gemaakt voor zowel zonnepanelen op ZO als op ZW. De uitkomsten worden vervolgens gemiddeld en opgenomen in de LOB pagina.

Het KNMI heeft per 1 oktober 2025 station ARCEN (Limburg) gesloten. Tevens is een nieuw station in gebruik genomen genaamd HORST. Op de Interactieve LOB pagina worden de gegevens van station ARCEN voortaan vermeld onder station HORST.

De Siderea PV Simulator is vanaf vandaag publiekelijk toegankelijk. Iedereen met enige kennis van programmeren kan voortaan kosteloos en onbeperkt opbrengstberekeningen maken voor zonnestroom-systemen.

Download de documentatie PLUS “ready-to-go” voorbeeld-programma’s en maak kennis met de allereerste operationele pv-simulator op basis van een “sky radiance distribution model”.

Heb je geen ervaring met programmeren dan is er het “PV Rekenformulier” dat gebruik maakt van dezelfde simulator-engine.

Het “PV Rekenformulier” is een unieke GRATIS dienst van Siderea waarmee je op eenvoudige wijze een betrouwbare opbrengstberekening kunt maken voor elk denkbaar zonnestroom-systeem.

Het rekenformulier (versie 1.2) is uitgebreid met de volgende mogelijkheden:
- pv-systeem configureren met verschillende panelen
- vermogen omvormer begrenzen

Heb je vragen of opmerkingen over het pv-rekenformulier, stuur dan een mail naar: rekenformulier@siderea.nl

De extra kosten die energieleveranciers kwijt zijn voor klanten met zonnepanelen zijn HOOGUIT enkele tientjes per jaar.

Siderea heeft deze extra kosten berekend gebruikmakend van de meest recente verbruiksprofielen van klanten mèt en zonder zonnepanelen en op basis van de volgende redelijke aannames:
- dagprofiel uurtarieven op basis van day-ahead handelsmarkt (2023/24)
- fractie onbalans invoeding: 10%
- tarief onbalans invoeding: prijs day-ahead + 25%

De extra kosten die klanten mèt zonnepanelen veroorzaken zijn dan:
- kosten afnameprofiel: +1,0 eurocent/kWh afname
- kosten onbalans: +1,0 eurocent/kWh invoeding
- kosten door salderen: +0,4 eurocent/kWh invoeding

Voor een gemiddelde klant mèt zonnepanelen (2000 kWh afname en invoeding) bedragen de extra kosten circa 48 euro per jaar.

Een onderzoek door de Autoriteit Consument & Markt (ACM) komt tot een heel andere conclusie gebaseerd op “inschattingen” van de leveranciers zèlf (??). Een cijfermatige onderbouwing van die “inschattingen” ontbreekt echter. “De slager keurt z’n eigen vlees”, dus.

Dit zijn de wijzigingen:
- betere ondersteuning voor gedeeltelijk beschaduwde strings
- wijziging rendementskarakteristiek zonnepanelen

Beschaduwing van strings.
De simulator ondersteund al langer de mogelijkheid om meerdere "skylines" te koppelen aan één groep zonnepanelen. Effecten door (nabije) beschaduwing worden zo nauwkeuriger in beeld gebracht. Het uitgangspunt daarbij was dat de "skyline" met de meeste beschaduwing representatief is voor de hele groep (strings) zonnepanelen. Met andere woorden, ligt één zonnepaneel in de schaduw dan is dat zonnepaneel representatief voor de gehele string (qua stroom en spanning).

Echter, in een deels beschaduwde string hebben de onbeschaduwde panelen in werkelijkheid een fors hogere spanning dan een beschaduwd paneel. Dit wordt gedicteerd door de I-V karakteristiek van het zonnepaneel. Die hogere spanning werkt vervolgens door in het afgegeven vermogen (want vermogen = spanning x stroom). Door in vervolg rekening te houden met die hogere spanning van de onbeschaduwde panelen zal het afgegeven vermogen van een deels beschaduwde string de werkelijkheid beter benaderen. Voor een pv-systeem met deels beschaduwde strings kan de berekende opbrengst (op jaarbasis) in extreme gevallen tot wel 15% hoger uitvallen dan voorheen. In de meeste gevallen zal het verschil slechts enkele procenten bedragen.

Voor de "nerds" onder ons:
Behalve de spanning zal ook de (kring)stroom in een deels beschaduwde string iets hoger uitvallen dan wat je zou verwachten op basis van alleen het beschaduwde zonnepaneel. In de I-V karakteristiek ligt het MPP van de deels beschaduwde string "links" t.o.v. het MPP van het beschaduwde paneel. En een verschuiving naar "links" dicteert een toename van de stroom.

Rendementskarakteristiek van zonnepanelen.
Uit recent onderzoek blijkt dat zonnepanelen bij weinig licht iets beter presteren dan gedacht. Dat gaf aanleiding om de rendementskarakteristiek van de simulator aan te passen. Door deze wijziging zal de berekende opbrengst van een pv-systeem circa 0,35% hoger uitvallen.

Interactieve LOB pagina bijgewerkt.
Deze update heeft invloed op de opbrengstdata van de LOB. De data van de LOB is daarom bijgewerkt.

Per 1 juli 2024 start Siderea met een unieke GRATIS dienst.

Het "PV Rekenformulier".

Met dit web-formulier kan iedereen op eenvoudige wijze een betrouwbare opbrengstberekening maken voor elk denkbaar zonnestroom-systeem.
Behalve voor opbrengstprognoses kan het pv-rekenformulier ook gebruikt worden om een zonnestroom-installatie te monitoren (opbrengstcontrole).

Het formulier ondersteund zonnepanelen vanaf 50Wp tot 700Wp, diverse soorten omvormers, beschaduwing, vermogensbegrenzing en nog veel meer.
Bijzonder handig is ook dat je alle instellingen van het formulier kunt bewaren en laden vanaf je eigen computer.

Een testversie van het formulier is inmiddels beschikbaar. De komende maanden wordt er nog "gesleuteld" aan de gebruikersinterface. Rekentechnisch is het formulier volledig operationeel.

Het pv-rekenformulier is te bereiken via onderstaand web-adres:
https://www.siderea.nl/zonne-energie/api_form/

Heb je vragen of opmerkingen over het pv-rekenformulier, stuur dan een mail naar: rekenformulier@siderea.nl

Verschillende gebruikers van de Interactieve LOB pagina hebben Siderea verzocht het aantal stations (nu 17 locaties) verder uit te breiden. Aan dat verzoek heeft Siderea gehoor gegeven door een tabel beschikbaar te stellen met opbrengsten voor ALLE 32 KNMI stations/locaties.

De tabel bevat het complete LOB "archief" met maand- en jaaropbrengsten vanaf 2015 maar ook het langjarig gemiddelde per kalendermaand en per jaar (gemiddelde van 2001-2020) voor een "optimaal" en een "gemiddeld" pv-systeem.

Ook is er aparte tabel met alleen procentuele verschillen (per maand en jaar) t.o.v. het langjarig gemiddelde (2001-2020).

Gegevens uit de tabel zijn eenvoudig te kopieren/plakken in bijv. een spreadsheet voor verdere verwerking.

Beide tabellen kun je opvragen via de Interactieve LOB pagina door op de betreffende link te klikken onder de tekst van het LOB plaatje.

De LOB pagina is interactief. Je kunt voortaan ALLE LOB's eenvoudig opvragen door een jaar en een maand te kiezen (mbv de drop-down knoppen). Het aantal locaties is flink uitgebreid van 5 naar 17 voor een complete landelijke 'dekking'. Ook opbrengsten voor de lopende maand (en jaar) zijn direct opvraagbaar (wordt dagelijks bijgewerkt).

Langjarig (gemiddelde) opbrengsten vraag je op met de linker-knop op "2001-2020" en met de rechter-knop kies je een maand of "Jaar".